Szpitale rywalizują, system nie działa - jak odwrócić spiralę kosztów i odbudować zdolność systemu do działania

Nagłówki o rosnących wynagrodzeniach lekarzy i „przeciąganiu” specjalistów między placówkami opisują przede wszystkim skutek, a nie przyczynę. W warunkach trwałego deficytu kadr i fragmentacji świadczeń rywalizacja staje się naturalnym mechanizmem obronnym podmiotów, które próbują utrzymać ciągłość pracy oddziałów. Jeśli jednak system wynagradza gaszenie pożarów, a nie modernizację, to koszty rosną szybciej niż dostępność i jakość. Wyjście z tej spirali wymaga twardych narzędzi: danych kosztowych, koordynacji regionalnej, inwestycji w odporność infrastruktury oraz kultury organizacyjnej opartej na sprawiedliwości (Just Culture) i odpowiedzialnym governance (JustCouncil).
 

W Polsce potrzebujemy nie wyłącznie jednej „dużej ustawy”, ale programu wdrożeniowego, który daje dyrektorom narzędzia i przykłady: jak obniżać koszty energii bez ryzyka klinicznego, jak ustawiać KPI, jak wdrażać kulturę zgłaszania, jak budować cyberodporność. Polska Federacja Szpitali może pełnić rolę platformy standaryzacji i upowszechniania praktyk, a Healthcare Poland – rolę środowiska pilotaży i LivingLab, które zamieniają koncepcje w operacyjne playbooki i „success stories” możliwe do replikacji – tłumaczy Michał Dybowski,
Prezes Healthcare Poland Foundation,
dyrektor Departamentu Bezpieczeństwa i Zrównoważonego Rozwoju
Polskiej Federacji, Forum Ekspertów Ad Rem.

Co jest prawdą w tezie „szpitale rywalizują” – i dlaczego to nie jest kwestia „złej woli”

Rywalizacja dotyczy głównie kadr, ponieważ niedobór lekarzy i pielęgniarek w Europie jest zjawiskiem strukturalnym, a nie epizodem. W takiej sytuacji rynek pracy reaguje przewidywalnie: stawki rosną, a podmioty budują przewagę dostępem do personelu. W Polsce problem jest wzmacniany przez: duplikację podobnych zakresów w tej samej geografii, słabą koordynację ścieżki pacjenta między poziomami opieki, presję utrzymania kontraktów i dyżurów przy ograniczonej elastyczności organizacyjnej.W debacie publicznej słusznie pada argument, że sama dyskusja o pensjach jest wtórna wobec jakości planowania systemu – w tym użyteczności map potrzeb zdrowotnych oraz realnego sterowania siecią świadczeń. To jest sedno: rywalizacja jest objawem bodźców wbudowanych w system, a nie „zepsutych” intencji menedżerów.

Dlaczego „system nie działa” – precyzyjnie: działa poniżej potencjału, bo premiuje reakcję zamiast modernizacji

W praktyce system „nie działa” wtedy, gdy pacjent doświadcza kolejek i braku ciągłości, a personel – przeciążenia i chaosu. Mechanizm jest samonapędzający: rosną koszty osobowe i koszty utrzymania infrastruktury, co ogranicza inwestycje w procesy, cyfryzację i energię; brak inwestycji pogarsza efektywność; gorsza efektywność wymusza jeszcze więcej działań doraźnych. To spiralny model ryzyka.

Kluczowe jest przejście od zarządzania „produkcją świadczeń” do zarządzania wartością: jakością kliniczną, bezpieczeństwem, doświadczeniem pacjenta oraz odpornością operacyjną. Bez wspólnego języka kosztów i mierników – dyskusja o finansowaniu pozostaje emocjonalna. Dlatego fundamentalne znaczenie mają dane kosztowe i taryfikacja oraz spójne KPI operacyjne (czas diagnostyki, wykorzystanie bloku, długość pobytu, readmisje, koszt energii na m²/łóżko, zdarzenia niepożądane).

Zrównoważony rozwój szpitali jako rdzeń reformy: koszt, odporność i bezpieczeństwo, a nie „dodatkowa agenda”

Zrównoważony rozwój w ochronie zdrowia bywa błędnie sprowadzany do komunikacji wizerunkowej. W rzeczywistości jest to twarde narzędzie zarządcze: (1) stabilizuje koszty energii i mediów, (2) zmniejsza ryzyko przerw w działaniu (resilience), (3) porządkuje łańcuch dostaw i gospodarkę odpadami, (4) ułatwia dostęp do finansowania inwestycji oraz zgodność z rosnącymi wymaganiami raportowania.

Światowe instytucje traktują ten kierunek jako integralny element zdrowia publicznego. WHO publikuje wytyczne dla placówek dot. odporności klimatycznej i środowiskowej, a globalne analizy szacują udział ochrony zdrowia w emisjach na kilka procent, z dominującym wkładem łańcucha dostaw. To oznacza, że „zielony szpital” to w praktyce: lepiej zaprojektowane budynki, mniejsze zużycie energii i wody, mniejsze marnotrawstwo, lepsza logistyka oraz bardziej przewidywalne koszty – czyli konkretna poprawa warunków pracy i jakości usług.

Dobre praktyki, które przynoszą efekty, mają wspólną cechę: zaczynają od redukcji zużycia (audyt, automatyka, termomodernizacja), a dopiero potem zmieniają źródła (PV, pompy ciepła, magazyny energii tam, gdzie mają uzasadnienie). Równolegle wzmacniają zakupy (standaryzacja asortymentu, ocena dostawców, redukcja odpadów) i integrują to z zarządzaniem jakością oraz bezpieczeństwem.

Just Culture i JustCouncil jako „spoiwo” zmian

Just Culture – rozumiana jako sprawiedliwe, systemowe podejście do incydentów – zwiększa zgłaszalność, uczenie się organizacji i retencję personelu. Równolegle JustCouncil (w ujęciu governance) pomaga trzymać proporcję: nie uciekamy w „szukanie winnych”, ale też nie rozmywamy odpowiedzialności. Taka kultura jest warunkiem, by modernizacja była przyjęta pozytywnie: jako projekt wzmacniający profesjonalizm, bezpieczeństwo i przewidywalność pracy.

Wnioski i rekomendacje operacyjne (dla decydentów, płatnika i zarządzających)

• Ustabilizować architekturę sieci świadczeń: koordynacja regionalna, ograniczanie nieuzasadnionej duplikacji, wspólne ścieżki pacjenta.

• Wzmocnić język danych: standard kosztów (AOTMiT), KPI operacyjne i jakościowe, przejrzystość w finansowaniu i inwestycjach.

• Traktować zrównoważony rozwój jako projekt kosztowo-bezpiecznościowy: audyty energii, plan redukcji zużycia, EPC/ESCO tam gdzie sensowne, zakupy i odpady.

• Wdrożyć Just Culture jako standard bezpieczeństwa: algorytmy reakcji na incydenty, ochrona raportowania, uczenie się, rozróżnienie błędu i lekkomyślności.

• Połączyć modernizację energetyczną, cyfryzację i cyberbezpieczeństwo z programem kompetencyjnym dla menedżerów i zespołów.

Healthcare Poland Foundation powstała jako naturalna konsekwencja rozwoju Polskiej Federacji Szpitali (PFSz) i przenosi do sfery innowacji technologicznych doświadczenie ponad dekady pracy tej organizacji na rzecz poprawy jakości zarządzania, bezpieczeństwa i efektywności szpitali. Ten dorobek – budowany w partnerstwie z Ministerstwem Zdrowia, Centrum e-Zdrowia (CEZ) i wieloma podmiotami rynku – zobowiązuje do rzeczowej, opartej na faktach oceny projektów, które mają kształtować przyszłość polskiego e-zdrowia.

https://healthcarepoland.pl/

Michał Piotr Dybowski, Forum Ekspertów Ad Rem

• Prezes Healthcare Poland Foundation

• Dyrektor Departamentu Zrównoważonego Rozwoju i Bezpieczeństwa Szpitali PFSz

• Lider Sekcji Piaskownic Regulacyjnych AI w GRAI przy Ministerstwie Cyfryzacji

https://adremeksperci.pl/

https://x.com/AdRemForum

https://www.linkedin.com/company/forum-ekspert%C3%B3w-ad-rem/about/